Kredietcrisis

Derivaten

Derivaten zijn ontwikkeld om het risico van prijsveranderingen af te dekken. Philips die met een valutaswap het risico van veranderende wisselkoersen afdekt of de Rabobank die met een Future Rate Agreement renterisico afkoopt. Derivaten worden echter steeds vaker gebruikt als belegging: dit noemen we dan speculatie. Inmiddels worden derivaten veel vaker gebruikt voor beleggen dan voor het (traditionele) afdekken van prijsveranderingen.
 

Hefboomeffect

Derivaten (financiële instrumenten) bieden de mogelijkheid om een in verhouding tot de inbreng zeer hoge winst te halen. Het eraan verbonden risico is echter net zo groot. Het hefboomeffect speelt dus in beide richtingen. Steeds moet voor ogen worden gehouden dat een grote winstverwachting samengaat met een hoog verliesrisico.
 
  • Uitschrijven call optie; een partij die call optie uitschrijft, krijgt de optiepremie maar mist wellicht een grote winst als de aandelen sterker stijgen dan verwacht.
  • Forward Rate Agreement; stel dat bij een FRA het rentetarief sterk wijzigt. De partij die heeft gespeculeerd op een rentedaling heeft nu een open positie tot de vervaldatum is gekomen. Tot die tijd kunnen de verliezen, afhankelijk van de grote van de lening en de hoogte van het rentetarief, sterk oplopen.
 
De uitstaande derivaten vertegenwoordigen enorme bedragen. Deze bedragen zijn gebaseerd op aannames over bijvoorbeeld de te verwachte rentestand of de waarde van de verschillende valuta. Als deze aannames niet blijken te kloppen dan is de waarde van deze derivaten nul (bijvoorbeeld bij een optie) of zeer verliesgevend (bij speculatie op verkeerde rentestand of wisselkoers van vreemde valuta). Dit noopt grote investeerders in derivaten (vooral pensioenfondsen en zakenbanken, maar ook nationale of lokale overheden zoals gemeenten of woningcorporaties) er vervolgens toe de waarde van hun derivatenportefeuille geheel of gedeeltelijk af te schrijven. Met solvabiliteits- en liquiditeitsrisico's van dien.
 

Kredietcrisis

In sommige gevallen leidt dit ertoe dat zij niet meer aan hun verplichtingen kunnen voldoen en hiermee een aanzet geven tot een kettingreactie onder andere financiële instellingen en het omvallen van banken. De legendarische belegger Warren Buffet noemde in 2003 derivaten niet voor niets "financial weapons of mass destruction" De kredietcrisis van 2008 was een goed voorbeeld van "financiële massavernietiging". De aanname van veel Amerikaanse derivaten dat onroerendgoedprijzen altijd zullen stijgen, bleek niet te kloppen en investeerders in derivaten moesten grote afschrijvingen doen.
 
  • To big to fall; deze verliezen werden vaak gecompenseerd met behulp van overheidssteun omdat deze zogenaamde institutionele beleggers niet mochten 'vallen'.
  • Perverse prikkel; daardoor ontstond er na de kredietcrisis van 2008 bij die investeerders echter geen prikkel om hun derivatenrisico's te verkleinen. Door de overheidssteun is het neerwaartse risico voor de investeerders nihil.
 
Het bedrag van de uitstaande derivaten is sinds die tijd dan ook gewoon doorgegroeid, alsmede de bijbehorende risico's voor het financiële systeem. Deze belangrijke oorzaak van de kredietcrisis is dus niet aangepakt.
 

Derivatenfraude en onkunde

Door de mogelijke risico's die gepaard gaan met financiële derivaten zijn er in de loop der jaren enkele grote verliezen geleden door banken en investeerders. Veel grote verliezen bij banken zijn veroorzaakt door welbewust gokken door hun werknemers. Maar ook onkunde heeft tot grote verliezen geleid.
 
  • Jerome Kerviel, verloor in 2008 met futures. 4,9 miljard euro voor de bank Société Générale die prompt bijna failliet ging.
  • Nick Leeson, in 1995 voor Barings Bank verloor door fraude met futures en opties 1,4 miljard dollar.
  • Woningcorporatie Vestia, 2011, verloor ten minste 2 miljard euro door de toekomstige rente verkeerd te voorspellen.
 
Vanwege de complexiteit van de combinatie van verschillende derivaten is het voor toezichthouders lastig om fraude of onkunde met derivaten te doorzien. Derivaten blijven het werkterrein van een beperkt aantal specialisten. Door fraude of onkunde lopen overheden, banken en ander soortige organisaties risico's waar ze geen weet van hebben.
 

Waarschuwing!

Overheden, banken en andersoortige organisaties kunnen met behulp van derivaten financiële risico's die voortvloeien uit hun bedrijfsvoering (verkoop in vreemde valuta, variabele rente op een lening) afdekken. Hierdoor kunnen organisatie zich richten op de kernactiviteiten van de organisatie zonder dat financiële resultaten hun winst sterk beïnvloeden. Wanneer u derivaten gebruikt beperk de inzet ervan tot het afdekken van financiële risico's. En gebruik derivaten niet als belegging om de winst te verhogen. En verder geldt:
 
  • Vermijdt open posities; bouw geen open posities op. Tenzij u een financiële instelling bent behoort speculeren niet tot de taak van uw organisatie. Sterke nog, het speculeren brengt de continuïteit van de primaire taak in het geding.
  • Vermijdt complexiteit; de risico's van sommige derivaten worden weer afgedekt met andere derivaten. Hierdoor ontstaat een complex geheel van financiële instrumenten waar alleen de specialist nog iets van begrijpt (als het goed is). Vraag uw tresearer om uitleg. Als deze het niet goed kan uitleggen dan is er nattigheid. En adviseren we u om in te grijpen.

Deel House of Control via Social Media